Thông tin du lịch Quảng Trị
Hiểu Quảng Trị · Lịch sử
Lịch sử Quảng Trị
Dải đất từ Đèo Ngang tới giáp Huế là vùng biên của Đại Việt trong nhiều thế kỷ, rồi là ranh giới Đàng Trong – Đàng Ngoài, và từ 1954 tới 1975 là nơi đất nước bị chia cắt ở vĩ tuyến 17. Trang này đi qua các mốc chính theo nguồn chính thức và báo chí, ghi rõ chỗ các nguồn ghi khác nhau, và chỉ nơi bạn có thể đứng xem lại những gì đã xảy ra.
- Bố Chính, Địa Lý, Ma Linh về Đại Việt
- 1069
- chia cắt ở vĩ tuyến 17
- 1954–1975
- Thành cổ, 28/6–16/9/1972
- 81 ngày đêm
- di tích quốc gia đặc biệt
- 5
Dòng thời gian
Bảng dưới gom các mốc có nguồn. Dòng nào nguồn ghi khác nhau, chúng tôi ghi cả hai; phần giải thích ở các mục sau.
| Năm | Sự kiện | Nguồn |
|---|---|---|
| 1069 | Chăm Pa nhượng ba châu Bố Chính, Địa Lý, Ma Linh cho Đại Việt | Báo Quảng Bình |
| 1306 | Châu Ô và châu Rí (Lý) thành sính lễ khi vua Chế Mân cưới công chúa Huyền Trân | Phường Quảng Trị |
| Thế kỷ XVI | Dương Văn An soạn "Ô Châu cận lục" | Wikipedia |
| 1604 | Tên gọi Quảng Bình xuất hiện | Báo Quảng Bình |
| 1627–1672 | Bảy lần giao tranh Trịnh – Nguyễn | Người Lao Động |
| 1630, 1631 | Đắp Lũy Trường Dục, rồi Lũy Nhật Lệ (Lũy Thầy) | Người Lao Động |
| 1809 | Tỉnh lỵ Quảng Trị dời về Thạch Hãn; Thành cổ khởi dựng | Phường Quảng Trị; Cục Di sản |
| 1831 | Quảng Trị thành tỉnh | Phường Quảng Trị |
| 1833 | Xây Hoành Sơn quan trên Đèo Ngang | VnExpress; Nhân Dân |
| 1837 | Thành cổ Quảng Trị được xây (theo Cục Di sản) | Cục Di sản |
| 1886 | Xây nhà thờ Tam Tòa (Đồng Hới) | Du lịch Quảng Bình |
| 1908 | Xây Nhà tù Lao Bảo | Du lịch Quảng Trị |
| 20 hoặc 21/7/1954 | Hiệp định Genève; tạm chia cắt ở vĩ tuyến 17 | Cục Di sản; nguồn khác |
| 19/5/1959 | Đoàn 559 nhận nhiệm vụ mở tuyến vận tải Trường Sơn | Cục Di sản |
| 8/8/1959 | Thượng cờ trên đảo Cồn Cỏ | Tạp chí Quốc phòng toàn dân |
| 11/2/1965 | Nhà thờ Tam Tòa bị bom đánh sập, còn tháp chuông | Du lịch Quảng Bình |
| 20/1 – 9/7 hoặc 15/7/1968 | Chiến dịch Đường 9 – Khe Sanh | TTXVN; Nhân Dân |
| 28/6 – 16/9/1972 | 81 ngày đêm giao tranh ở Thành cổ và thị xã Quảng Trị | Cổng xúc tiến tỉnh |
| 1975–1977 | Xây Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn, xong 10/4/1977 | Nhân Dân |
| 1989 | Tái lập thị xã Quảng Trị | Phường Quảng Trị |
| 2003, 2015 | UNESCO ghi danh Phong Nha – Kẻ Bàng, rồi ghi danh lần hai | Cục Di sản |
| 2025 | UNESCO mở rộng thành di sản xuyên biên giới với Hin Nam No (Lào) | UNESCO |
| 1/7/2025 | Quảng Bình và Quảng Trị hợp nhất thành tỉnh Quảng Trị | Nghị quyết 202/2025/QH15 |
Nguồn: Báo Quảng Bình — Bố Chính, Địa Lý, Ma Linh trở về Đại Việt (11/2013); Báo Quảng Bình — 410 năm hình thành tỉnh Quảng Bình (4/2014); Cổng thông tin phường Quảng Trị — lịch sử hình thành; Wikipedia tiếng Việt — Ô Châu cận lục; Người Lao Động — Đào Duy Từ, người dựng Lũy Thầy (4/2/2023); Cục Di sản văn hóa — Thành cổ Quảng Trị và những địa điểm lưu niệm sự kiện 81 ngày đêm; VnExpress — hai tỉnh cùng quản lý di tích Hoành Sơn quan (15/10/2024); Du lịch Quảng Bình — tháp chuông nhà thờ Tam Tòa; Du lịch Quảng Trị — Nhà tù Lao Bảo; Cục Di sản văn hóa — Đôi bờ Hiền Lương – Bến Hải; Cục Di sản văn hóa — Đường Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh; Tạp chí Quốc phòng toàn dân — đảo Cồn Cỏ; TTXVN — Đường 9 – Khe Sanh 9/7/1968 (8/6/2023); Nhân Dân — chiến dịch Đường 9 – Khe Sanh 1968; Cổng xúc tiến đầu tư Quảng Trị — Thành cổ Quảng Trị và 81 ngày đêm 1972; Nhân Dân — Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn; Cục Di sản văn hóa — UNESCO ghi danh lần hai Phong Nha – Kẻ Bàng; UNESCO — Phong Nha-Ke Bang and Hin Nam No National Parks; Cổng Xây dựng chính sách — toàn văn Nghị quyết 202/2025/QH15 · đối chiếu ngày .
Vùng biên phía nam của Đại Việt: 1069 và 1306
Năm 1069, sau cuộc hành quân của vua Lý Thánh Tông vào Chăm Pa, vua Chăm Pa là Chế Củ (có nguồn viết Chế Cũ) nhượng ba châu Bố Chính, Địa Lý, Ma Linh cho Đại Việt. Theo Báo Quảng Bình, ba châu này đại thể tương ứng với Quảng Bình và phần bắc Quảng Trị ngày nay. Tên gọi "Quảng Bình" có từ năm 1604 — năm 2014 tỉnh kỷ niệm 410 năm hình thành. Các tên gọi trước đó chúng tôi chưa đối chiếu được nguồn.
Năm 1306, vua Chăm Pa Chế Mân cầu hôn công chúa Huyền Trân, dâng châu Ô và châu Rí (còn viết châu Lý) làm sính lễ; vùng này về sau là phần nam Quảng Trị và Huế. Thế kỷ XVI, Dương Văn An soạn sách địa chí "Ô Châu cận lục" về vùng đất này; năm soạn cụ thể (1553 hay 1555) chúng tôi chưa kiểm chứng.
Nguồn: Báo Quảng Bình — Bố Chính, Địa Lý, Ma Linh trở về Đại Việt (11/2013); Báo Quảng Bình — 410 năm hình thành tỉnh Quảng Bình (4/2014); Cổng thông tin phường Quảng Trị — lịch sử hình thành; Wikipedia tiếng Việt — Ô Châu cận lục · đối chiếu ngày .
Lũy Thầy và thời Trịnh – Nguyễn
Đào Duy Từ (1572–1634), người Thanh Hóa, là mưu sĩ của chúa Nguyễn Phúc Nguyên. Ông chỉ huy đắp Lũy Trường Dục năm 1630, dài khoảng 9 km, và Lũy Nhật Lệ năm 1631, dài khoảng 18 km — dân gian gọi là Lũy Thầy. Hệ thống lũy giúp Đàng Trong giữ phòng tuyến trong bảy lần giao tranh Trịnh – Nguyễn từ 1627 đến 1672. Ông còn là tác giả sách binh pháp "Hổ trướng khu cơ".
Lũy Đào Duy Từ là di tích quốc gia, nhưng không có trong danh mục di tích quốc gia đặc biệt. Phần lớn lũy chỉ còn dấu tích rời rạc; điểm dễ xem nhất là cổng Quảng Bình Quan ở trung tâm Đồng Hới. Chiều dài các đoạn lũy khác nhau theo nguồn, nên chúng tôi dùng số của báo Người Lao Động.
Nguồn: Người Lao Động — Đào Duy Từ, người dựng Lũy Thầy (4/2/2023); Ngày Nay — di tích quốc gia Lũy Đào Duy Từ; Cục Di sản văn hóa — danh mục di tích quốc gia đặc biệt · đối chiếu ngày .
Thời Nguyễn: Thành cổ, Hoành Sơn quan
Theo cổng thông tin phường Quảng Trị, năm 1809 tỉnh lỵ dời về Thạch Hãn, năm 1831 Quảng Trị thành tỉnh, năm 1906 Quảng Trị lên thị xã, và năm 1989 thị xã Quảng Trị được tái lập. Thành cổ Quảng Trị là thành lũy quân sự và lỵ sở triều Nguyễn, hình vuông kiểu Vauban.
Năm xây: Cục Di sản văn hóa ghi "năm 1809 và 1837" — chúng tôi hiểu là khởi dựng (đắp đất) năm 1809 và xây gạch năm 1837. Mốc "1824" đôi khi được nhắc chưa tìm thấy trong nguồn chính thức nào.
Diện tích: Cục Di sản ghi khoảng 25 ha; cổng xúc tiến đầu tư của tỉnh ghi 18,56 ha, chu vi khoảng 2.160 m, tường cao 4,30 m. Chênh lệch có thể do một bên tính cả hào nước quanh thành; chưa có nguồn giải thích.
Năm 1833, vua Minh Mạng cho xây cửa ải Hoành Sơn trên Đèo Ngang. Quảng Bình công nhận là di tích cấp tỉnh năm 2002, Hà Tĩnh công nhận năm 2005. Theo VnExpress, đo đạc cho thấy công trình nằm cách đường phân thủy trên đỉnh đèo 7,7 m về phía bắc, tức thuộc địa phận Hà Tĩnh, và hai tỉnh vẫn cùng muốn quản lý. Vì vậy chúng tôi ghi Hoành Sơn quan là "trên đỉnh Đèo Ngang, ranh giới với Hà Tĩnh".
Nguồn: Cổng thông tin phường Quảng Trị — lịch sử hình thành; Cục Di sản văn hóa — Thành cổ Quảng Trị và những địa điểm lưu niệm sự kiện 81 ngày đêm; Cổng xúc tiến đầu tư Quảng Trị — Thành cổ Quảng Trị và 81 ngày đêm 1972; VnExpress — hai tỉnh cùng quản lý di tích Hoành Sơn quan (15/10/2024); Nhân Dân — qua Đèo Ngang ghé Hoành Sơn quan · đối chiếu ngày .
Vĩ tuyến 17: đôi bờ Hiền Lương – Bến Hải (1954–1975)
Hiệp định Genève năm 1954 tạm thời chia Việt Nam thành hai vùng tập kết ở vĩ tuyến 17, chờ tổng tuyển cử dự kiến tháng 7/1956. Tổng tuyển cử không diễn ra; sự chia cắt kéo dài 21 năm, đến 1975. Ranh giới trên thực địa là sông Bến Hải, dài khoảng 100 km, đổ ra biển ở Cửa Tùng; cầu Hiền Lương bắc qua sông trên quốc lộ 1.
Cục Di sản văn hóa ghi ngày 20/7/1954. Nhiều tài liệu khác ghi 21/7/1954. Văn kiện được ký rạng sáng ngày 21/7 nhưng đề ngày 20/7, vì thế cả hai ngày đều xuất hiện trong sách báo.
Theo Cục Di sản, cầu Hiền Lương dài 183,65 m, rộng 5,50 m; kỳ đài bờ bắc cao 28 m; hệ thống loa bờ bắc gồm 33 loa; cụm tượng đài "Khát vọng Thống nhất" có tượng mẹ cao 7,70 m. Một trang lữ hành ghi kỳ đài cao khoảng 38 m — chúng tôi dùng số của Cục Di sản. Trước đó, ngày 8/8/1959, đảo Cồn Cỏ ngoài khơi đã tổ chức thượng cờ.
Cách xem lại: Hiền Lương, Vịnh Mốc, Trường Sơn.
Nguồn: Cục Di sản văn hóa — Đôi bờ Hiền Lương – Bến Hải; Tạp chí Quốc phòng toàn dân — đảo Cồn Cỏ · đối chiếu ngày .
Đường 9 – Khe Sanh, 1968
Chiến dịch Đường 9 – Khe Sanh bắt đầu ngày 20/1/1968 ở vùng núi phía tây, quanh căn cứ Khe Sanh của quân đội Mỹ trên Đường 9. Theo Báo Nhân Dân, khi đó có khoảng 45.000 quân Mỹ bố trí dọc Đường 9, hơn 6.000 quân ở căn cứ Khe Sanh, và căn cứ bị bao vây khoảng 177 ngày. Ngày 7/2/1968, trận đánh ở căn cứ Làng Vây có xe tăng của Quân đội nhân dân Việt Nam tham gia; xe tăng số hiệu 268 nay đặt trên bệ tại di tích.
TTXVN lấy ngày 9/7/1968 làm mốc kết thúc. Báo Nhân Dân ghi chiến dịch kéo dài từ 20/1 đến 15/7/1968. Chúng tôi ghi cả hai. Số liệu thương vong ở các nguồn chúng tôi có chỉ phản ánh một phía nên không đưa vào trang này.
Đường 9 – Khe Sanh không có trong danh mục di tích quốc gia đặc biệt. Sân bay Tà Cơn là di tích quốc gia từ 12/12/1986, căn cứ Làng Vây là di tích quốc gia từ năm 2011. Xem Khe Sanh, Lao Bảo, Dakrông.
Nguồn: Nhân Dân — chiến dịch Đường 9 – Khe Sanh 1968; TTXVN — Đường 9 – Khe Sanh 9/7/1968 (8/6/2023); Người Hà Nội — căn cứ Làng Vây và xe tăng 268; Cục Di sản văn hóa — danh mục di tích quốc gia đặc biệt · đối chiếu ngày .
81 ngày đêm ở Thành cổ, 1972
Từ ngày 28/6 đến 16/9/1972, Thành cổ và thị xã Quảng Trị là nơi diễn ra trận giao tranh kéo dài 81 ngày đêm. Theo cổng thông tin của tỉnh, chỉ trong 40 ngày đầu khu vực thị xã và vùng ven chịu khoảng 8 vạn tấn bom. Thị xã Quảng Trị được tái lập năm 1989.
Cụm di tích quốc gia đặc biệt gồm Thành cổ và các điểm liên quan: ngã ba Long Hưng, nhà thờ Long Hưng, nhà thờ Tri Bưu, trường Bồ Đề, bến sông Thạch Hãn, quảng trường Giải phóng, chốt Long Quang, chốt Ngô Xá Tây. Thành cổ là di tích quốc gia từ năm 1986 và di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2013. Xem Thành cổ Quảng Trị, La Vang.
Nguồn: Cổng xúc tiến đầu tư Quảng Trị — Thành cổ Quảng Trị và 81 ngày đêm 1972; Cục Di sản văn hóa — Thành cổ Quảng Trị và những địa điểm lưu niệm sự kiện 81 ngày đêm; Cổng thông tin phường Quảng Trị — lịch sử hình thành · đối chiếu ngày .
Đường Trường Sơn và nghĩa trang
Ngày 19/5/1959, Đoàn 559 nhận nhiệm vụ mở tuyến vận tải chiến lược dọc dãy Trường Sơn; ngày này về sau là ngày truyền thống của tuyến đường. Theo Cục Di sản, giai đoạn 1965–1975 mạng đường dài gần 20.000 km, có đường ống xăng dầu 1.400 km. Đường Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh được công nhận di tích quốc gia đặc biệt năm 2013, gồm 37 điểm trên 11 tỉnh, có các điểm ở Quảng Bình cũ và Quảng Trị cũ.
Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn ở Gio Linh cũ, cách Đông Hà khoảng 38 km, rộng khoảng 140.000 m², có 10.263 mộ theo Báo Nhân Dân, hoàn thành ngày 10/4/1977.
Ngày khởi công: Báo Nhân Dân ghi 24/2/1975, một trang lữ hành ghi 24/10/1975. Địa danh: Nhân Dân ghi xã Linh Trường, trang lữ hành ghi đồi Bến Tắt, xã Cồn Tiên. Chúng tôi dùng số của Nhân Dân và ghi lại cả hai.
Nguồn: Cục Di sản văn hóa — Đường Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh; Nhân Dân — Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn; Jungle Boss (trang lữ hành) — Nghĩa trang Trường Sơn · đối chiếu ngày .
Di tích quốc gia đặc biệt trên địa bàn tỉnh mới
Theo danh mục của Cục Di sản văn hóa và danh sách Chính phủ công bố ngày 11/2/2026 (cả nước 153 di tích), tỉnh Quảng Trị mới có năm di tích quốc gia đặc biệt:
| Di tích | Loại | Quyết định công nhận | Xem trên site |
|---|---|---|---|
| Phong Nha – Kẻ Bàng | Danh lam thắng cảnh | 1272/QĐ-TTg ngày 12/8/2009 | Phong Nha – Kẻ Bàng |
| Đôi bờ Hiền Lương – Bến Hải | Lịch sử | 2383/QĐ-TTg ngày 9/12/2013 | Hiền Lương, Vịnh Mốc |
| Thành cổ Quảng Trị và những địa điểm lưu niệm sự kiện 81 ngày đêm năm 1972 | Lịch sử | 2383/QĐ-TTg ngày 9/12/2013 | Thành cổ, La Vang |
| Địa đạo Vịnh Mốc và hệ thống làng hầm Vĩnh Linh | Lịch sử | 2408/QĐ-TTg ngày 31/12/2014 | Hiền Lương, Vịnh Mốc |
| Đường Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh | Lịch sử, liên tỉnh | Công nhận năm 2013 | Nghĩa trang Trường Sơn |
Không có trong danh mục: Lũy Thầy (di tích quốc gia), Đường 9 – Khe Sanh, Vũng Chùa – Đảo Yến, Hoành Sơn quan (di tích cấp tỉnh). Đợt công nhận tháng 9/2025 (Quyết định 1959/QĐ-TTg ngày 11/9/2025) không có di tích nào của Quảng Trị.
Về di sản thế giới: Phong Nha – Kẻ Bàng được UNESCO công nhận năm 2003 theo tiêu chí địa chất – địa mạo, ghi danh lần hai ngày 3/7/2015 với tiêu chí hệ sinh thái và đa dạng sinh học, và năm 2025 được mở rộng thành di sản xuyên biên giới "Phong Nha-Ke Bang and Hin Nam No National Parks" (Việt Nam – Lào), diện tích 217.447 ha.
Nguồn: Cục Di sản văn hóa — danh mục di tích quốc gia đặc biệt; Cổng Xây dựng chính sách — danh sách di tích quốc gia đặc biệt (11/2/2026); Báo Chính phủ — 4 di tích quốc gia đặc biệt mới (11/9/2025); Cục Di sản văn hóa — UNESCO ghi danh lần hai Phong Nha – Kẻ Bàng; UNESCO — Phong Nha-Ke Bang and Hin Nam No National Parks · đối chiếu ngày .
Cách chúng tôi viết về chiến tranh
Trang này nêu mốc thời gian, địa điểm và quy mô theo nguồn, không dùng từ ngữ cảm xúc và không đưa số thương vong chỉ của một phía. Nơi các nguồn lệch nhau, chúng tôi ghi cả hai và nói nguồn nào ghi gì, thay vì chọn một con số rồi bỏ con số kia.
- Hiệp định Genève: 20/7/1954 (Cục Di sản) hoặc 21/7/1954 (nhiều nguồn khác).
- Khe Sanh: kết thúc 9/7/1968 (TTXVN) hoặc 15/7/1968 (Nhân Dân).
- Thành cổ: năm 1809 và 1837 (Cục Di sản); mốc 1824 không có nguồn chính thức.
- Diện tích Thành cổ: khoảng 25 ha (Cục Di sản) hoặc 18,56 ha (cổng xúc tiến của tỉnh).
- Nghĩa trang Trường Sơn khởi công: 24/2/1975 (Nhân Dân) hoặc 24/10/1975 (trang lữ hành).
Nếu bạn có văn bản gốc cho một mốc nào ở trên, hãy gửi cho chúng tôi qua trang liên hệ.
Câu hỏi thường gặp
Câu hỏi bạn đọc hay gửi
Hiệp định Genève ký ngày 20 hay 21/7/1954?
Cục Di sản văn hóa ghi 20/7/1954; nhiều nguồn khác ghi 21/7/1954. Văn kiện được ký rạng sáng 21/7 nhưng đề ngày 20/7.
Thành cổ Quảng Trị xây năm nào?
Theo Cục Di sản văn hóa, năm 1809 và 1837 — hiểu là khởi dựng năm 1809, xây gạch năm 1837. Mốc 1824 chưa có nguồn chính thức.
81 ngày đêm ở Thành cổ là từ ngày nào đến ngày nào?
Từ 28/6/1972 đến 16/9/1972, theo cổng thông tin của tỉnh.
Quảng Trị có những di tích quốc gia đặc biệt nào?
Phong Nha – Kẻ Bàng; Đôi bờ Hiền Lương – Bến Hải; Thành cổ Quảng Trị và các địa điểm 81 ngày đêm; Địa đạo Vịnh Mốc và hệ thống làng hầm Vĩnh Linh; Đường Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh (liên tỉnh).
Liên quan
Xem tiếp
Điểm đến · Thành cổ
Thành cổ – La Vang
Thành cổ Quảng Trị, bến sông Thạch Hãn, ngã ba Long Hưng, La Vang và Đông Hà.
Xem tiếp
Điểm đến · Vĩ tuyến 17
Hiền Lương – Vịnh Mốc
Cầu Hiền Lương, sông Bến Hải, địa đạo Vịnh Mốc và Nghĩa trang Trường Sơn.
Xem tiếp
Điểm đến · Khe Sanh
Khe Sanh – Lao Bảo
Khe Sanh, sân bay Tà Cơn, Làng Vây, Lao Bảo, cầu treo Dakrông, suối Klu.
Xem tiếp
Hiểu Quảng Trị · Địa giới
Quảng Trị sau sắp xếp
Tỉnh mới, tám phường và tên xã mới của các điểm du lịch.
Xem tiếp
Hiểu Quảng Trị · Văn hóa
Văn hóa, lễ hội
Dân tộc, lễ hội có ngày và cách cư xử ở nơi tưởng niệm.
Xem tiếp
Điểm đến · Phong Nha
Phong Nha – Kẻ Bàng
Vườn quốc gia, động Phong Nha, Tiên Sơn, Thiên Đường, Hang Tối, Nước Moọc: vé, giờ, mùa lũ.
Xem tiếp
Bắt đầu
Hỏi dulichquangtri.com về chuyến đi Quảng Trị của bạn
Hỏi về chuyến đi, báo thông tin đã cũ, hoặc đề xuất một công ty vào danh bạ. dulichquangtri.com không bán tour và không chuyển thông tin của bạn cho công ty nào.