Hiền Lương, Vịnh Mốc, Trường Sơn

Hiệp định Genève năm 1954 tạm chia Việt Nam ở vĩ tuyến 17, chờ tổng tuyển cử dự kiến vào tháng 7/1956; việc chia cắt kéo dài 21 năm. Ngày ký hiệp định các nguồn ghi khác nhau: Cục Di sản văn hóa ghi 20/7/1954, nhiều nguồn khác ghi 21/7/1954 — văn kiện được ký rạng sáng 21/7 nhưng đề ngày 20/7.

Sông Bến Hải dài khoảng 100 km, bắt nguồn từ dãy Trường Sơn và đổ ra biển ở Cửa Tùng. Cầu Hiền Lương bắc qua sông trên quốc lộ 1A. Theo Cục Di sản văn hóa, cầu dài 183,65 m, rộng 5,50 m; kỳ đài bờ bắc cao 28 m; hệ thống loa bờ bắc có 33 loa; cụm tượng đài "Khát vọng Thống nhất" có tượng mẹ cao 7,70 m. Theo một trang lữ hành, cầu hiện sơn nửa bắc màu xanh, nửa nam màu vàng.

Từ tháng 8/2025, khu di tích được cải tạo trong dự án "Công viên Thống Nhất" khoảng 80 tỷ đồng; kỳ đài, cầu (mặt gỗ mới) và nhà trưng bày cơ bản xong, bàn giao tạm để đón khách dịp Tết 2026. Khu di tích trải trên hai bờ, không có một cổng duy nhất, nên hãy hỏi chỗ mua vé khi đến.

Địa đạo nằm ở vùng biển xã Vĩnh Thạch cũ, cách Đông Hà khoảng 38 km (khoảng 50 phút xe). Người dân đào hệ thống này trong khoảng 300 ngày đêm để trú bom; theo cổng du lịch của tỉnh, dân làng sống dưới lòng đất gần 2.000 ngày đêm và 17 em bé đã chào đời trong địa đạo. Tên di tích quốc gia đặc biệt là "Địa đạo Vịnh Mốc và hệ thống làng hầm Vĩnh Linh" (QĐ 2408/QĐ-TTg ngày 31/12/2014).

Địa đạo có 3 tầng, sâu từ 8 đến 23 m tùy tầng, với 13 cửa: 7 cửa hướng ra biển, 6 cửa hướng lên đồi. Chiều dài các nguồn ghi khác nhau: một trang lữ hành ghi 1.701 m, nhiều trang khác ghi khoảng 2.034 m (có thể tính cả nhánh). Chúng tôi ghi "khoảng 1,7–2 km tùy cách tính".

• Trần trục chính chỉ cao khoảng 1,7–1,9 m: người cao phải cúi suốt đường đi.
• Mang giày đế bằng, bám; lối đi hẹp, có đoạn dốc và ẩm.
• Không hợp người sợ không gian hẹp hoặc có vấn đề hô hấp; có thể chỉ xem nhà trưng bày và cửa hầm hướng biển.
• Đi theo hướng dẫn viên của khu di tích, không tự rẽ vào nhánh phụ.

Từ Đông Hà, một vòng hợp lý là: sáng Nghĩa trang Trường Sơn, trưa Hiền Lương, chiều Vịnh Mốc, rồi tắm biển hoặc ngắm hoàng hôn ở Cửa Tùng ngay gần đó. Tổng quãng đường khoảng 100–120 km theo ước lượng của chúng tôi. Nếu đi từ Đồng Hới xuống, Vịnh Mốc và Hiền Lương nằm trên đường, có thể ghé rồi ngủ ở Đông Hà.

Khách đi xe từ Huế ra Phong Nha có thể chọn xe DMZ Bus, dừng ở Vịnh Mốc và Bến Hải trên đường; Hue Smile Travel ghi giá 250.000 đ/người. Các chuyến trọn gói trong ngày từ Huế hoặc Đồng Hới có ở danh bạ công ty du lịch. Trang biển Cửa Tùng và Thành cổ giúp bạn ghép thêm.